Torfowiska i hala izerska

Serce Gór Izerskich to nie skalne granie, tylko rozległa, płaska hala pokryta torfowiskami. Rezerwat przyrody Torfowiska Doliny Izery chroni fragment Hali Izerskiej, gdzie warstwy torfu liczą nawet 11 tysięcy lat. Najwyższy punkt tej części gór to Wysoka Kopa, bezleśna od klęski ekologicznej lat osiemdziesiątych. Na trasie przez halę warto zboczyć do Poidła, niewielkiego wodospadu na potoku Wodopój.

Świeradów-Zdrój - architektura uzdrowiska

Dzisiejszy Świeradów-Zdrój po raz pierwszy odnotowano w 1524 roku pod nazwą Fegebeutel, a nazwa Flinsberg funkcjonowała od 1559 aż do 1945 roku. Sercem kurortu jest Park Zdrojowy z halą spacerową z modrzewia, najdłuższą tego typu konstrukcją na Dolnym Śląsku, oraz z Domem Zdrojowym z 1899 roku. Przed budynkiem stoi pomnik żabki, upamiętniający legendę o berlińskim lekarzu Leonardzie Thurneysenie, który w jednym ze źródeł znalazł martwą żabę.

Nad miastem góruje drewniana wieża widokowa na Czerniawskiej Kopie, postawiona w miejscu przedwojennej poprzedniczki, a w dawnym młynie wodnym działa Czarci Młyn z ponad stuletnim, wciąż czynnym piecem chlebowym. Radioczynność świeradowskich źródeł odkrył w 1933 roku inżynier Schmidt, pełniący wówczas funkcję burmistrza Bad Flinsberg.

Szklarska Poręba i tradycje narciarskie

Zachodni skraj Gór Izerskich schodzi wprost do Szklarskiej Poręby, skąd kolejka linowa wywozi na Szrenicę, szczyt Karkonoszy ze schroniskiem z lat dwudziestych XX wieku i punktem widokowym na Kotlinę Jeleniogórską i Góry Izerskie. W mieście działał już w 1900 roku pierwszy po śląskiej stronie gór klub narciarski Windsbraut, co dało początek tradycji sportów zimowych sięgającej dziś aż po Bieg Piastów, organizowany co roku w lutym na pobliskiej Polanie Jakuszyckiej od 1976 roku - imprezę odwołano tylko raz, w czasie stanu wojennego. W dolnej części miasta warto zobaczyć też Wodospad Kamieńczyka, spadający z 27 metrów w skalnym wąwozie i uznawany za najwyższy wodospad w polskich Sudetach.

Wygasłe wulkany Pogórza Kaczawskiego

Na wschód od Złotoryi krajobraz zmienia się w Krainę Wygasłych Wulkanów, w 2024 roku wpisaną na listę UNESCO jako trzeci geopark w Polsce. Jej symbolem są Organy Wielisławskie, ponad 35-metrowa ściana zastygłej w kominie wulkanicznym lawy uformowanej w kolumny przypominające piszczałki. Nad Wojcieszowem wznosi się Góra Połom, 667-metrowy szczyt Gór Kaczawskich, a obok niego rezerwat przyrody Góra Miłek na wapiennym wzniesieniu - jedyne w Polsce naturalne siedlisko cyklamena purpurowego.

Złoto, jaskinie i kopalnie

Złotoryja wzięła nazwę od złota, które w średniowieczu wydobywano tu w ilości blisko 50 kilogramów rocznie, zanim złoża wyczerpały się w połowie XIII wieku. Dziś w dawnym wyrobisku działa Kopalnia Złota Aurelia, podziemny korytarz udostępniony turystom od 1973 roku, z nieckami do samodzielnego płukania złota, a w mieście działa też Muzeum Złota z kolekcją Leopolda Schmeterlinga, wkomponowane w dawne mury obronne. Nazwę sztolni Aurelia wiąże miejscowa legenda z górnikiem, który został pod ziemią dłużej, by zarobić na komunię córki o tym imieniu, i nigdy z niej nie wyszedł. Co roku w ostatnim tygodniu maja odbywają się tu Mistrzostwa Polski w Płukaniu Złota.

O Walonach, poszukiwaczach kamieni szlachetnych, którzy penetrowali te góry od średniowiecza, i o hutach szkła, jakie po nich zostały, portal pisze osobno. Ślady dawnego górnictwa widać też w skałach nad Jelenią Górą - na Chojniku, górze z jaskiniami i pięcioma znakowanymi szlakami, prowadzącymi do ruin zamku na szczycie.

Jelenia Góra jako baza

Kotlina Jeleniogórska leży w zasięgu jednego dnia od Izerów, Kaczawskich i Karkonoszy naraz, więc to naturalny punkt wypadowy. Muzeum Przyrodnicze pokazuje przyrodniczą kolekcję rodu Schaffgotschów, gromadzoną od XVI wieku w dawnej prepozyturze pocysterskiej, a po całodziennej wędrówce można odpocząć w Termach Cieplickich, z basenami o temperaturze od 27 do 36 stopni i grotą solną. Zamki nad Kaczawą i huty szkła Gór Izerskich mają już na portalu własne opisy - to miejsca, od których warto zacząć planowanie trasy w głąb obu pasm.