Huta budowana w cieniu nowego zagłębia

Gdy w latach sześćdziesiątych XX wieku ruszała budowa kopalń Legnicko-Głogowskiego Okręgu Miedziowego, obok nich musiał powstać zakład przetwarzający wydobytą rudę na metal. Budowę Huty Miedzi Głogów rozpoczęto w 1967 roku, z założoną zdolnością produkcyjną 80 tysięcy ton miedzi rocznie. Już rok później zapadła decyzja o rozbudowie zakładu do 160 tysięcy ton. Pierwszą część huty, „Głogów I”, z piecami szybowymi, uruchomiono w lipcu 1971 roku, a docelową zdolność 160 tysięcy ton rocznie osiągnięto w 1974 roku. W tym samym roku ruszyła budowa drugiej części zakładu, „Głogów II”, o mocy 150 tysięcy ton rocznie, uruchomionej 9 stycznia 1978 roku. Zakład rozbudowywano też dużo później: w październiku 2016 roku włączono nową instalację pieca zawiesinowego, a oficjalne otwarcie tej linii odbyło się 20 stycznia 2017 roku. Kolejne etapy rozbudowy huty szły w parze z rosnącym wydobyciem w okolicznych kopalniach - im więcej rudy trafiało z Lubina, Polkowic i uruchomionej w 1974 roku kopalni Rudna, tym większe moce przerobowe musiała mieć huta, by nadążyć za wydobyciem.

Skażenie okolicy i strefa ochronna

Przetop rudy miedzi na tak dużą skalę, prowadzony technologią lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych, odbijał się na stanie środowiska wokół zakładu. Emisje z huty szkodziły uprawom, lasom i zdrowiu mieszkańców okolicznych wsi na tyle, że wokół zakładu zdecydowano się wyznaczyć strefę ochronną - obszar, w którym stałe zamieszkiwanie uznano za niewskazane ze względu na szkodliwy wpływ huty na środowisko. Decyzja objęła kilka miejscowości leżących najbliżej zakładu.

Wsie, które musiały zniknąć

Ze względu na szkodliwy wpływ Huty Miedzi Głogów na środowisko wysiedlono siedem miejscowości: Wróblin Głogowski, Winowno, Bogomice, Rapocin, Biechów i Żukowice. Skala wyludnienia była różna, ale w udokumentowanych przypadkach dramatyczna. We Wróblinie Głogowskim z całej dawnej wsi pozostała jedna rodzina, licząca sześć osób. W Żukowicach w 1998 roku mieszkało jeszcze ponad 700 osób, ale w latach 1998-2011 liczba mieszkańców spadła o 86,8 procent, do 96 osób w 2011 roku. Mimo to Żukowice formalnie pozostały siedzibą gminy, a wśród nielicznych dziś mieszkańców zdecydowanie przeważają mężczyźni - kobiety stanowią niespełna 23 procent populacji, co samo w sobie pokazuje, jak niewiele rodzin zdecydowało się tam zostać.

Co się stało z opuszczonymi terenami

Duża część ziemi po wysiedlonych mieszkańcach trafiła do sąsiedniego Głogowa. 1 stycznia 1990 roku niemal cały obszar Wróblina Głogowskiego, 360,36 hektara, włączono w granice miasta. Tego samego dnia do Głogowa przyłączono też 601,84 hektara terenów Żukowic, a od 1 lipca 1990 roku obszar ten rozszerzono do 923,18 hektara. Z dawnej zabudowy Wróblina Głogowskiego zachowały się jedynie pojedyncze obiekty zabytkowe: klasycystyczna kaplica z 1810 roku i drewniana dzwonnica, dziś wpisane do rejestru zabytków. Reszta wsi praktycznie przestała istnieć jako miejsce zamieszkania.

Ślad w pamięci regionu

Historia wysiedleń wokół Huty Miedzi Głogów rzadko trafia do popularnych opracowań o Zagłębiu Miedziowym, które zwykle koncentrują się na sukcesie gospodarczym odkrycia złoża i budowy kopalń. Dla mieszkańców Wróblina Głogowskiego, Żukowic i pozostałych wysiedlonych miejscowości ten sam proces oznaczał jednak utratę domów i gospodarstw, które ich rodziny budowały czasem od pokoleń po osiedleniu się na tych terenach po 1945 roku. Dostępne dziś źródła nie pozwalają ustalić dokładnych dat wysiedlenia poszczególnych wsi ani precyzyjnej liczby przesiedlonych osób w Winownie, Bogomicach, Rapocinie i Biechowie. Wiadomo jednak, że proces ciągnął się przez lata, równolegle z rozbudową samej huty, a jego skutki widać do dziś w pustych, w dużej mierze niezamieszkanych terenach na południe od Głogowa. To dobry przykład tego, że sukces gospodarczy Zagłębia Miedziowego, opisywany zwykle przez pryzmat odkrycia złoża i rozwoju kopalń, miał też stronę, której portale i przewodniki turystyczne rzadko poświęcają uwagę.