Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Gaci

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Gaci to gotycki kościół filialny w powiecie oławskim, wpisany do rejestru zabytków. Pierwsze wzmianki o świątyni sięgają początku XIV wieku, choć budynek wielokrotnie przebudowywano, także po zniszczeniach wojennych.

Średniowieczne początki

Pierwsze informacje o kościele w Gaci pochodzą z 1306 roku. Prezbiterium i zakrystię wzniesiono w pierwszej połowie XIV wieku. Budynek jest orientowany, jednonawowy, z gotyckim prezbiterium zamkniętym trójbocznie, wzniesiony głównie z cegły. Dachy są strome i kryte gontem, a okna mają ostrołukowe, dekoracyjne maswerki. Około połowy XV wieku świątynię ozdobił malowany tryptyk przedstawiający ukrzyżowanie.

Zmiany wyznaniowe i rozbudowa

W 1534 roku kościół przejęli protestanci. Na początku XVII wieku dobudowano ryglową nawę z przedsionkiem oraz dodano zdobiony strop drewniany i sklepienie kolebkowe w zakrystii. W latach 1725-1726 powstała konstrukcja wieży, którą odnowiono w 1864 roku. We wnętrzu zachowały się renesansowy nagrobek Wenzla von Oppersdorffa, zmarłego w 1546 roku, oraz barokowe epitafia z XVII wieku.

Odbudowa po wojnie

Kościół uszkodzony został w 1945 roku. Odbudowę rozpoczęto od 1956 roku, a w 1962 roku według projektu profesora F. Kozakiewicza powstała nowa, murowana nawa. Dalsze prace remontowe prowadzono w latach 1982 i 1987. Kościół wpisano do rejestru zabytków województwa dolnośląskiego 26 stycznia 1957 roku pod numerem A/1283/411.

Przynależność parafialna

Świątynia jest kościołem filialnym należącym do parafii świętego Jakuba Apostoła w Małujowicach, w dekanacie Brzeg południe archidiecezji wrocławskiej. Kilkaset metrów od kościoła stoi Pałac w Gaci, a w promieniu kilku kilometrów można zobaczyć Rezerwat przyrody Grodzisko Ryczyńskie oraz Kościół św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny w Oławie.

Praktycznie

• Położenie: miejscowość Gać, powiat oławski, województwo dolnośląskie.
• Dojazd: drogami lokalnymi w gminie Gać; kościół stoi w centrum wsi, obok pałacu.
• Czego się spodziewać: niewielki, orientowany kościół gotycki z murowaną nawą powojenną, jako kościół filialny nie ma stałej obsady, godziny nabożeństw warto sprawdzić w parafii w Małujowicach przed wizytą.