Opactwo Cystersów w Krzeszowie

Pocysterskie opactwo w Krzeszowie to jeden z najważniejszych zabytków sakralnych w Polsce, monumentalny kompleks klasztorny nazywany europejską perłą baroku. Należy do diecezji legnickiej, jest wpisane do rejestru zabytków i uznane za Pomnik Historii, a także znajduje się na liście kandydatów do wpisania na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Od benedyktynów do cystersów

Klasztor w Krzeszowie ufundowała w 1242 roku Anna Przemyślidka, wdowa po księciu Henryku II Pobożnym, sprowadzając czeskich benedyktynów z Opatowic. Fundację potwierdził papież Innocenty IV w 1249 roku. Benedyktyni opuścili Krzeszów w 1289 roku, a na ich miejsce książę Bolko I Surowy sprowadził cystersów z Henrykowa. Dwunastu mnichów pod kierunkiem opata Teodoryka przybyło 9 sierpnia 1292 roku, a klasztor otrzymał wezwanie Gratia Sanctae Mariae. Cystersi rozwijali w okolicy rolnictwo, hodowlę, tkactwo i handel, zarządzając między innymi około dwudziestoma młynami.

Kryzysy i zniszczenia

Liczba mnichów w klasztorze spadła z 60 w 1520 roku do 12 w 1600 roku. Wojny husyckie zniszczyły zabudowania w 1426 roku, a ukryta wówczas pod posadzką ikona Matki Bożej została odnaleziona dopiero 18 grudnia 1622 roku. Kolejne straty przyniosła wojna trzydziestoletnia: w 1633 roku Szwedzi spalili kościół i bibliotekę klasztorną.

Złoty wiek opactwa

Odbudowę i rozkwit zapoczątkował opat Bernard Rosa, który od 1660 roku prowadził kontrreformę, przekształcając Krzeszów w ośrodek nazywany Nową Jerozolimą. Wybudowano wówczas kalwarię (1674-1680) oraz kościół świętego Józefa (1690-1696). Opat współpracował z poetą Angelusem Silesiusem oraz malarzem Michaelem Leopoldem Willmannem, który ozdobił wnętrza opactwa.

Barokowa bazylika

Obecną barokową bazylikę wzniesiono w latach 1728-1735 z inicjatywy opata Innocentego Fritscha. Przy budowie pracowało 41 murarzy, 12 kamieniarzy i 10 rzeźbiarzy sprowadzonych z całej Europy. Rzeźby wykonał praski artysta Ferdynand Maksymilian Brokoff, a freski namalował Georg Wilhelm Neunhertz w latach 1733-1735. Dzwon nazwany Emmanuel odlał wrocławski ludwisarz Jan Jakub Krumpfert, a organy ukończył Michał Engler Młodszy w 1737 roku. W 1998 roku świątynia otrzymała godność bazyliki mniejszej. To ją opisuje osobna karta Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Krzeszowie.

Mauzoleum Piastów śląskich

Fundator klasztoru cysterskiego, Bolko I Surowy, spoczął w prezbiterium w 1301 roku, a około 1350 roku umieszczono tam jego sarkofag. Miejsce to stało się centrum pamięci dynastycznej Piastów świdnickich, pochowano tu również jego syna Bolka Starszego i innych książąt.

Sekularyzacja i czasy współczesne

Po aneksji Śląska przez Prusy w 1740 roku, 30 października 1810 roku król Fryderyk Wilhelm III nakazał sekularyzację zakonu, a ostatni konwent rozwiązano 23 listopada 1810 roku. Po drugiej wojnie światowej opieką duszpasterską zajmowali się kolejno benedyktyni z Tyńca, księża diecezjalni oraz cystersi z Wąchocka. Od 1992 roku Krzeszów jest głównym sanktuarium diecezji legnickiej, a w 2004 roku opactwo uznano za Pomnik Historii.

W okolicy

W paśmie wzgórz otaczających Krzeszów leży Rezerwat Głazy Krasnoludków.

Nieco dalej, wśród skał, można dojść do Diabelskiej Maczugi - Czarciej Skały.

Miłośnicy widoków mogą też wybrać się na Kruczą Skałę.

Praktycznie

• Adres: Krzeszów, powiat kamiennogórski, województwo dolnośląskie.
• Dojazd: Krzeszów leży w gminie Kamienna Góra, dokładny dojazd warto zaplanować z wyprzedzeniem.
• Czego się spodziewać: zwiedzania kompleksu klasztornego z barokową bazyliką i kościołem świętego Józefa, godziny zwiedzania i mszy trzeba sprawdzić przed wizytą.