Trzeci co do wielkości zamek w Polsce, w wałbrzyskiej dzielnicy Książ, z ponad siedmiuset letnią historią i tunelami z czasów drugiej wojny światowej.
Książ to zamek w wałbrzyskiej dzielnicy o tej samej nazwie, wzniesiony nad wąwozem rzeki Pełcznicy. To trzeci co do wielkości zamek w Polsce, po Malborku i Wawelu, zajmujący około 42840 metrów kwadratowych powierzchni. Stoi na Szlaku Zamków Piastowskich i wchodzi w skład Książańskiego Parku Krajobrazowego.
Budowę zamku na miejscu wcześniejszego drewnianego grodu prowadzono w latach 1288-1292, a pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1293 roku, gdy obiekt figurował w tytule księcia Bolka I Surowego. Warownię zwaną Książęcą Górą traktowano jako strategiczny klucz do Śląska. Bolko II rozbudował zamek, a po jego śmierci w 1368 roku obiekt przeszedł pod władanie króla czeskiego Karola IV Luksemburskiego, a potem Wacława IV, który uczynił z niego siedzibę starostów. Kolejni właściciele zmieniali się przez cały piętnasty wiek, aż jeden ze starostów, Jerzy von Stein, przekształcił twierdzę w rezydencję, wznosząc tak zwane Skrzydło Macieja.
W 1509 roku zamek kupił Kunz von Hochberg, rozpoczynając władanie rodu, które trwało kolejne cztery stulecia. W latach 1548-1555 Hochbergowie przebudowali zamek w stylu renesansowym, a w 1605 roku cesarz Rudolf II nadał Konradowi III von Hochberg dziedziczne prawo do posiadłości. Po szwedzkich zniszczeniach z wojny trzydziestoletniej teren przekształcono w 1648 roku w tarasy ogrodowe na wzór francuski. Największą przebudowę barokową, z Dziedzińcem Honorowym, przeprowadził w latach 1705-1732 Konrad Ernest Maximilian von Hochberg według projektu Feliksa Antoniego Hammerschmidta. Jan Henryk VI zagospodarował w latach 1789-1833 otaczający park według projektu Christiana Wilhelma Tischbeina, w tym romantyczne ruiny dawnego zamku znane jako Stary Książ. Druga wielka przebudowa, prowadzona w latach 1909-1923 przez Jana Henryka XV, dodała nową wieżę główną o wysokości 47 metrów i eklektyczną fasadę z dwiema wieżami; powstała wtedy też palmiarnia w Lubiechowie i ogród japoński. Za czasów Jana Henryka XV i jego żony, znanej jako księżna Daisy, zamek w latach 1896-1914 gościł europejskie elity.
Ostatnią z rodu Hochbergów mieszkającą na zamku była Maria Hochberg von Pless, która opuściła Książ w 1940 roku. W 1943 roku obiekt kupiły władze III Rzeszy, a rok później zaczęto przekształcać go w jedną z kwater Adolfa Hitlera. W maju 1944 roku powstała filia obozu koncentracyjnego Groß-Rosen dla więźniów pracujących przy przebudowie, w toku której wydrążono pod zamkiem sieć tuneli i szyb windowy sięgający 40 metrów głębokości. Na zamku przechowywano wówczas część zbiorów berlińskiej Biblioteki Państwowej. W latach 1945-1946 stacjonujące w Książu wojska radzieckie zdewastowały obiekt i rozgrabiły zbiory liczącej ponad 64 tysiące tomów Książańskiej Biblioteki Majorackiej. Opuszczony zamek niszczał do połowy lat sześćdziesiątych, plądrowany przez okoliczną ludność.
Od 1971 roku w podziemiach zamku działa Dolnośląskie Obserwatorium Geofizyczne, a w 1974 roku rozpoczęto remont barokowych sal. W 1991 roku właścicielem obiektu została gmina Wałbrzych, która powierzyła zarządzanie spółce Zamek Książ w Wałbrzychu. Od 2005 roku prowadzono kolejny remont finansowany ze środków unijnych, a w 2013 roku trzecie piętro przebudowano na Centrum Kongresowo-Kulturalne. W grudniu 2014 roku pożar uszkodził dach we wschodniej części poddasza. W 2018 roku udostępniono zwiedzającym Podziemną Trasę Turystyczną prowadzącą przez tunele z okresu drugiej wojny światowej, a w sierpniu 2025 roku zespół zamkowo-parkowy Książ uznano za pomnik historii.
Zamek stoi w wąwozie rzeki Pełcznicy, na wysokości 395 metrów nad poziomem morza, około 80 metrów nad dnem doliny. Zamek górny zbudowano na planie owalu wokół czworobocznej średniowiecznej wieży, ale dzisiejsza bryła w stylu barokowym i neorenesansowym w dużej mierze zasłania pierwotny, średniowieczny wygląd. Budowla ma ponad 400 pomieszczeń, a licząc razem z zabudowaniami gospodarczymi około 600.
Bądź pierwszy! Dodaj komentarz.
Aby dodać komentarz, musisz się zalogować.
Zaloguj się