Kopuła i organy Hali Stulecia - dwa rekordy sprzed stu lat

Hala Stulecia powstała w latach 1911-1913 według projektu miejskiego architekta Maxa Berga i już w chwili otwarcia biła rekordy. Jej żelbetowa kopuła ma 67 metrów średnicy i w momencie budowy była żelbetowym przekryciem o największej rozpiętości na świecie. Trzeba tu jednak od razu dodać zastrzeżenie, bez którego ten rekord byłby mylący: większe rozpiętości osiągały wówczas pojedyncze konstrukcje stalowe. Rekord dotyczy więc konkretnie żelbetu, nie budownictwa wielkorozpiętościowego w ogóle.

Drugi rekord hali skrywają jej organy. Zaprojektowany i zbudowany specjalnie dla tego wnętrza instrument firmy Sauer z Frankfurtu nad Odrą miał 222 rejestry i 16706 piszczałek, co w 1913 roku czyniło go największymi organami na świecie. Dziś ten tytuł od dawna należy do innych instrumentów, ale w chwili powstania hali był to fakt potwierdzony, nie legenda przewodnicka.

Dziesięciu noblistów jednej uczelni

Z Uniwersytetem Wrocławskim związanych jest dziesięciu laureatów Nagrody Nobla, co jak na jedną uczelnię jest liczbą rzadko spotykaną w tej części Europy. Wśród nich są fizycy Max Born i Erwin Schrödinger, ale też Otto Stern, Hans Georg Dehmelt, chemicy Fritz Haber, Eduard Buchner i Friedrich Bergius, fizyk Philipp Lenard, lekarz Paul Ehrlich oraz historyk i filolog klasyczny Theodor Mommsen. Ich związek z uczelnią sięga jeszcze czasów, gdy działała ona pod niemiecką nazwą jako Uniwersytet Wrocławski w granicach Prus, a później Rzeszy Niemieckiej, zanim po 1945 roku instytucja zaczęła funkcjonować od nowa w polskich strukturach.

Ta liczba wymaga jednego wyjaśnienia: chodzi o osoby, które studiowały lub pracowały naukowo w tej właśnie uczelni w dowolnym okresie jej wielowiekowej historii, a nie o naukowców związanych wyłącznie ze współczesnym, powojennym Uniwersytetem Wrocławskim. To rozróżnienie bywa pomijane w popularnych zestawieniach ciekawostek, choć zmienia sposób, w jaki należy rozumieć sam rekord.

Najstarsze w swoim rodzaju - zoo i park w stylu angielskim

Ogród Zoologiczny we Wrocławiu otwarto 10 lipca 1865 roku i do dziś uchodzi za najstarszy duży, publicznie dostępny ogród zoologiczny na terenie dzisiejszej Polski. Warto od razu dopowiedzieć zastrzeżenie, które pojawia się w opracowaniach historycznych: niewielkie, prywatne zwierzyńce o bardzo ograniczonym zasobie zwierząt istniały na ziemiach polskich już w XVII i XVIII wieku, ale nie były to placówki publiczne w dzisiejszym rozumieniu tego słowa. Rekord wrocławskiego zoo dotyczy więc konkretnie dużych, ogólnodostępnych ogrodów zoologicznych, nie w ogóle najstarszej kolekcji zwierząt na polskich ziemiach.

Inny rekord swojej kategorii należy do Parku Szczytnickiego. W 1783 roku komendant garnizonu Friedrich Ludwig zu Hohenlohe-Ingelfingen wykupił tu teren leśny i założył jeden z pierwszych parków w stylu angielskim na kontynencie europejskim, w czasach gdy krajobrazowy styl ogrodowy dopiero zaczynał się rozprzestrzeniać poza Wyspy Brytyjskie. Wcześniej ten sam teren, ówczesna wieś Stare Szczytniki, od połowy XVIII wieku przyciągał wrocławian jako popularne miejsce spacerów, park formalnie uporządkował więc coś, co mieszkańcy już wcześniej sobie upodobali.

Liczby, które zaskakują

Największą liczbę mieszkańców w swojej historii Wrocław odnotował 30 czerwca 2020 roku - 675446 osób. To wartość szczytowa, z którą porównuje się kolejne dane demograficzne miasta, choć sam fakt, że akurat ten moment wyznacza dotychczasowe maksimum, bywa zaskoczeniem dla osób przyzwyczajonych do wyobrażenia o mieście stale rosnącym.

Rynek we Wrocławiu, w obecnym kształcie mierzący od 204 do 206 metrów na 169 do 170 metrów, co daje powierzchnię około 3,64 hektara, należy do jednych z największych rynków staromiejskich w Europie. Pierwotnie, w chwili lokacji miasta, plac był nieco mniejszy, licząc razem z przyległymi ulicami około 660 na 540 stóp. Dzisiejsze wymiary to efekt kolejnych korekt przestrzennych, jakim plac podlegał w miarę rozwoju miasta wokół niego.