Wratislavia Cantans: festiwal, który zaczął się od oratoriów

Festiwal Wratislavia Cantans powstał w 1966 roku z inicjatywy dyrygenta Andrzeja Markowskiego jako festiwal oratoryjno-kantatowy. Od początku jego koncerty odbywają się w zabytkowych kościołach i muzeach Wrocławia, rzadziej na klasycznej koncertowej estradzie, co do dziś odróżnia go od typowych imprez filharmonicznych. Muzyka spotyka się tu z architekturą: wnętrza świątyń, ich akustyka i historia stają się częścią programu równie ważną jak sami wykonawcy.

W 1978 roku dyrekcję festiwalu objął Tadeusz Strugała i za jego kadencji do programu wpisano turnieje kontratenorów odbywające się na Zamku Piastów Śląskich w Brzegu. To pokazuje, jak Wratislavia Cantans z czasem wychodziła poza sam Wrocław, szukając dla muzyki dawnej miejsc o odpowiedniej historii i klimacie w całym regionie.

Muzyka dawna i współczesna pod jednym szyldem

Narodowe Forum Muzyki, które przejęło organizację Wratislavia Cantans, prowadzi dziś kilka odrębnych festiwali o bardzo różnych profilach. Akademia Muzyki Dawnej skupia się na repertuarze historycznym wykonywanym na instrumentach z epoki, a Musica Polonica Nova idzie w przeciwnym kierunku: to festiwal prawykonań utworów polskich kompozytorów, prowadzony pod patronatem Związku Kompozytorów Polskich. Powstał w 1968 roku, a więc zaledwie dwa lata po Wratislavia Cantans, i odbywa się co dwa lata, prezentując muzykę, która dopiero wchodzi do obiegu koncertowego.

Ten kontrast - z jednej strony msze i kantaty sprzed wieków, z drugiej premiery pisane specjalnie na dany rok - jest jedną z cech wyróżniających wrocławską scenę festiwalową. Rzadko która instytucja w Polsce prowadzi równolegle festiwal muzyki dawnej i festiwal muzyki najnowszej.

Jazz i muzyka elektroniczna

Jazztopad, organizowany przez Narodowe Forum Muzyki pod artystyczną opieką Piotra Turkiewicza od 2008 roku, ma za sobą ponad dwudziestoletnią historię i należy do ważniejszych festiwali jazzowych w Europie. Gościł między innymi Wayne'a Shortera, Kenny'ego Wheelera, Herbiego Hancocka i Sonny'ego Rollinsa, a od 2015 roku prowadzi też odrębną, coroczną edycję w Nowym Jorku - rzadki przypadek festiwalu z Dolnego Śląska, który ma stałą odsłonę za oceanem. Program stawia na projekty tworzone specjalnie na potrzeby festiwalu i na muzyków poszukujących nowego języka improwizacji, nie tylko na koncerty gwiazd.

Musica Electronica Nova, festiwal muzyki elektronicznej organizowany przez NFM od 2005 roku, już w pierwszej edycji otrzymał Wrocławską Nagrodę Muzyczną. Łączy różne nurty muzyki elektronicznej i improwizowanej z teatrem, tańcem i sztuką wideo. Artystyczną dyrekcję sprawowała do 2017 roku Elżbieta Sikora, a od 2019 roku pełni ją Pierre Jodlowski. Festiwal odbywa się nieregularnie, mniej więcej co dwa lata, i za każdym razem stawia na inny sposób łączenia dźwięku z obrazem.

Koncerty w Narodowym Forum Muzyki i w zabytkowych wnętrzach

Część tych festiwali rozgrywa się w sali Narodowego Forum Muzyki, część - jak Wratislavia Cantans czy dawniej turnieje kontratenorów w Brzegu - w kościołach, klasztorach i zabytkowych wnętrzach, które nigdy nie zostały pomyślane jako sale koncertowe. Sam budynek Narodowego Forum Muzyki, jego historia i akustyka mają już osobny opis w portalowym artykule o filharmoniach i salach koncertowych regionu, dlatego tutaj wystarczy zaznaczyć: to właśnie w tej sali odbywa się dziś większość festiwalowych koncertów, a jej otwarcie w 2016 roku dało wrocławskim festiwalom stałą, dużą scenę, jakiej wcześniej nie miały.

Obok NFM ważną rolę w życiu koncertowym miasta odgrywa też Hala Stulecia, wykorzystywana przy większych, plenerowych wydarzeniach, oraz zabytkowe kościoły w centrum, w tym kościół Najświętszej Maryi Panny na Piasku i kościół Ducha Świętego, gdzie akustyka gotyckich wnętrz od dekad przyciąga organizatorów koncertów muzyki dawnej.

Miasto, które stało się miejscem festiwalowym

Żaden z tych festiwali nie powstał we Wrocławiu z myślą o budowaniu marki miejskiej - Wratislavia Cantans wyrosła z inicjatywy jednego dyrygenta, Jazztopad i Musica Electronica Nova z programu jednej instytucji. Dopiero suma tych osobnych inicjatyw, rozłożonych na różne pory roku i różne gatunki muzyczne, złożyła się na miasto, w którym niemal przez cały rok trwa jakiś festiwal muzyczny: wiosną i latem koncerty w zabytkowych wnętrzach, jesienią jazz, a muzyka elektroniczna i współczesna pojawiają się cyklicznie, choć nie co roku.

Otwarcie Narodowego Forum Muzyki w 2016 roku spięło te wcześniej rozproszone wydarzenia jedną organizacją i jedną dużą salą, co ułatwiło im rozwój, ale korzenie każdego z festiwali sięgają osobnych, wcześniejszych historii - od lat sześćdziesiątych po pierwszą dekadę dwutysięcznych.

Gdzie szukać dalej

Repertuar i profil poszczególnych festiwali zmieniają się z roku na rok, dlatego szczegółowy program warto sprawdzać bezpośrednio w Narodowym Forum Muzyki. Stałe pozostają za to ich profile artystyczne: oratorium i muzyka dawna w Wratislavia Cantans i Akademii Muzyki Dawnej, polskie prawykonania w Musica Polonica Nova, jazz w Jazztopadzie i eksperymenty dźwiękowo-wizualne w Musica Electronica Nova.