Mauzoleum w Wałbrzychu

Mauzoleum w Wałbrzychu to monumentalna budowla wzniesiona w latach 1936-1938 na cześć poległych Ślązaków, dziś w dużej mierze zrujnowana i objęta pracami ratunkowymi. Mimo nazwy nie jest mauzoleum w dosłownym sensie, lecz cenotafem, czyli grobowcem pozornym bez rzeczywistych pochówków.

Komu poświęcono budowlę

Mauzoleum miało upamiętniać około 170 tysięcy Ślązaków, którzy zginęli podczas pierwszej wojny światowej, a także ofiary wypadków w kopalniach i 25 lokalnych działaczy ruchu narodowosocjalistycznego. Pierwotnie władze lokalne planowały uhonorować 1780 poległych mieszkańców Wałbrzycha, jednak zakres upamiętnienia rozszerzono za rządów nazistowskich.

Budowa i otwarcie

Budowę prowadzono w latach 1936-1938 na zlecenie niemieckiej organizacji zajmującej się utrzymaniem grobów wojennych. Oficjalne otwarcie odbyło się 9 czerwca 1938 roku. Projekt przygotował architekt Robert Tischler, który przez wiele lat pełnił funkcję głównego architekta tej organizacji.

Jak wygląda budowla

Mauzoleum ma formę czworobocznej, przypominającej fortecę bryły o wymiarach około 24 na 27 metrów i wysokości około 6 metrów. Otacza zamknięty, kwadratowy dziedziniec z arkadowym portykiem i sklepionymi przejściami. Do budowy ścian i arkad użyto wapienia triasowego z Gogolina, a gzymsy i portale wykonano z piaskowca górnokredowego z Łącznej. Wnętrze zdobiły mozaikowe sufity w barwach marmuru i złota oraz posadzki z granitu karkonoskiego. Centralnym elementem była brązowa kolumna zaprojektowana przez Ernsta Geigera, ważąca około 2100 kilogramów, zwieńczona czterema lwami z otwartymi paszczami, inspirowanymi Lwem Brunszwickim.

Zniszczenia i stan obecny

W 1945 roku, jeszcze przed wkroczeniem armii sowieckiej, Niemcy częściowo zniszczyli kompleks. Brązowa kolumna zaginęła, choć dokumentacja potwierdza jej istnienie jeszcze w 1946 roku. Pod powierzchnią zachował się układ pomieszczeń odzwierciedlający plan budowli naziemnej, bez znanych połączeń z inną infrastrukturą. W 2020 roku ruszyła kampania ratunkowa dla mauzoleum, w ramach której w 2021 roku przeprowadzono prace porządkowe, odsłaniając między innymi kamienne orły i betonowe fundamenty po masztach.

Praktycznie

• Mauzoleum stoi na wschód od centrum Wałbrzycha, na północnym zboczu Niedźwiadków, przy niebieskim szlaku turystycznym, na wysokości około 510-530 m n.p.m.
• Obiekt jest częściowo zrujnowany i objęty pracami ratunkowymi, teren wymaga ostrożności podczas zwiedzania.
• Miejsce nie jest przystosowane do osób poruszających się na wózkach.
• W pobliżu warto odwiedzić Rynek w Wałbrzychu lub Pałac Albertich.