Pręgierz we Wrocławiu

Pręgierz stojący na wrocławskim Rynku, przed oknami Izby Sądowej ratusza, jest wierną rekonstrukcją zabytkowego pręgierza z 1492 roku. Oryginał stanął w miejscu wcześniejszego, drewnianego pręgierza z początku XIV wieku.

Jak wygląda

Pręgierz ma formę czworobocznego słupa z piaskowca, ustawionego na trzystopniowym cokole. Słup podtrzymuje pięcioboczną, ażurową latarnię, zwężającą się stożkowo ku górze. Na szczycie zbiegających się ramion latarni stoi siedemdziesięciocentymetrowa figurka kata z mieczem i pękiem rózg, zwanego Rolandem, wzorowana na rysunkach Dürera. Nad figurką umieszczono metalową chorągiewkę wiatrową z literą W. W dolnej części słupa znajdowały się niegdyś metalowe uchwyty, do których przywiązywano skazańców.

Kto go zbudował

Oryginalny pręgierz wzniesiono w warsztacie kamieniarskim Gauskego i Preusse'a. Ernst Preusse, architekt, kamieniarz i murarz pochodzący z Saksonii, jest też autorem elewacji i wystroju południowej nawy ratusza.

Do czego służył

Pod pręgierzem wykonywano publiczne egzekucje i kary chłosty. Ostatnia publiczna egzekucja odbyła się w połowie XVIII wieku, a kara chłosty pod koniec XIX stulecia, choć te daty nie są pewne. Według legendy wychłostano pod nim między innymi Wita Stwosza, któremu udowodniono sfałszowanie weksla.

Losy pręgierza

Metalowe uchwyty do przywiązywania skazańców usunięto w 1848 roku, a cztery lata później próbowano zburzyć cały pręgierz, czemu sprzeciwił się król Prus Fryderyk Wilhelm IV. 10 lutego 1925 roku wiatr strącił figurę kata i uszkodził sam pręgierz, po czym konstrukcję odremontowano na zlecenie miasta, a nową figurkę wykonał rzeźbiarz Reinhard Hilger. W trzonie odnowionego pręgierza umieszczono wówczas miedziany pojemnik z dokumentacją remontu. Kolejne zniszczenia przyniosły walki o Wrocław w lutym 1945 roku, a w kwietniu 1947 roku pręgierz rozebrano, przenosząc zachowane fragmenty do Muzeum Architektury. Rekonstrukcję, według projektu Bogdana Jackiewicza opartego na szkicach, zdjęciach i dokumentacji z remontu z 1925 roku, odsłonięto oficjalnie 30 grudnia 1985 roku. Figurkę kata ustawiono na powrót w 2002 roku.

Praktycznie

• Adres: Rynek, Wrocław, Stare Miasto, przy oknach Izby Sądowej Ratusza
• Położenie: na Rynku we Wrocławiu
• Czego się spodziewać: niewielki kamienny pomnik na otwartej przestrzeni Rynku, dostępny do oglądania przez cały czas, bez opłat