Cmentarze i nekropolie

Cmentarze i nekropolie na Dolnym Śląsku: mauzolea, cmentarze wojenne i żydowskie. Sprawdź, co zachowało się na miejscu i gdzie szukać historii.

Które wrocławskie cmentarze mają największe znaczenie historyczne?

We Wrocławiu najważniejsze są wielkie nekropolie z XIX i XX wieku. Cmentarz Grabiszyński należał do dawnego trzyczęściowego kompleksu i jest miejscem spoczynku znanych postaci nauki i kultury. Na Ołbinie leży cmentarz św. Wawrzyńca z 1866 roku, o powierzchni 4,3 hektara, z zachowaną ceglaną bramą wejściową i grobami znanych osób. Cmentarz Świętej Rodziny przy ulicy Smętnej na Sępolnie założono w 1928 roku, a cmentarz Ducha Świętego na Tarnogaju otwarto w 1918 roku jako Cmentarz Świętego Henryka.

Na Księżu działa Cmentarz Brochowski, czynny cmentarz katolicki z alejami lip i kasztanowców. Na Psim Polu leży Cmentarz Komunalny założony w 1996 roku, z jedynym we Wrocławiu krematorium. Na Pawłowicach cmentarz komunalny ma kaplicę i stanowisko archeologiczne z I-IV wieku. Większość z nich to wciąż czynne miejsca pochówku, więc zachowaj spokój i ciszę. Pozostałe wrocławskie propozycje zebrano na stronie cmentarze we Wrocławiu.

Gdzie spoczywają Piastowie i rody arystokratyczne?

Piastów Śląskich znajdziesz w dwóch miastach. We Wrocławiu Mauzoleum Piastów Śląskich mieści się w dawnej nawie kościoła św. Klary i Jadwigi przy placu Nankiera i zawiera płyty nagrobne śląskich Piastów. Przebudowano je na mauzoleum w latach 1968-1970. W Legnicy Mauzoleum Piastów Śląskich to barokowa kaplica grobowa książąt legnicko-brzeskich przy kościele świętego Jana Chrzciciela, z lat 1677-1679.

Rodowe kaplice mają inny charakter. Mauzoleum rodziny Schaffgotschów w Raszowie to renesansowa kaplica grobowa z 1577 roku przy kościele, z jednym z najcenniejszych zespołów sepulkralnych na Dolnym Śląsku. W Krobielowicach stoi grobowiec pruskiego feldmarszałka Gebharda von Blüchera, wzniesiony w latach 1846-1853 na terenie jego dawnych dóbr. W Wałbrzychu Mauzoleum z lat 1936-1938, upamiętniające poległych Ślązaków, jest dziś częściowo zrujnowane i objęte pracami ratunkowymi, więc traktuj je jako obiekt historyczny, a nie cel zwiedzania.

Gdzie są cmentarze wojenne?

Wrocław ma kilka nekropolii związanych z oblężeniem miasta w 1945 roku. Cmentarz Żołnierzy Radzieckich na Skowroniej Górze to miejsce pochówku około 7,5 tysiąca żołnierzy Armii Czerwonej. Cmentarz Oficerów Radzieckich między ulicami Karkonoską a Wyścigową zawiera groby 763 oficerów, którzy polegli podczas oblężenia. Z innej wojny pochodzi Cmentarz Żołnierzy Włoskich w Grabiszynie, gdzie spoczywa 1016 włoskich żołnierzy wziętych do niewoli po bitwie pod Caporetto w 1917 roku.

W Zgorzelcu przy ulicy Bohaterów II Armii Wojska Polskiego leży cmentarz wojenny żołnierzy 2 Armii Wojska Polskiego, którzy polegli wiosną 1945 roku w walkach nad Nysą Łużycką. W Kłodzku cmentarz komunalny ma kwaterę wojenną i zabytkowe kaplice.

Co zostało z cmentarzy żydowskich?

Zachowanie tych miejsc jest bardzo różne, dlatego opisy warto czytać przed wyjazdem. W Dzierżoniowie kirkut przy ulicy Bielawskiej, otwarty w 1825 roku, ma około 250 zachowanych nagrobków. W Bielawie na dawnym cmentarzu o powierzchni około 0,2 hektara stoją trzy macewy. W Lubaniu z XIX-wiecznej nekropolii zachowało się dziesięć nagrobków, a teren jest zaniedbany i nieczynny. W Jeleniej Górze Nowy cmentarz żydowski, założony w 1879 roku i zamknięty w 1974, jest dziś w dużej części zabudowany, z kilkoma nagrobkami.

W innych miastach nagrobków nie ma. W Chojnowie zachowano nieczynną nekropolię jako miejsce pamięci. Złotoryja, Ząbkowice Śląskie, Twardogóra, Duszniki-Zdrój, Strzelin i Żmigród mają dawne kirkuty bez zachowanych nagrobków: w Żmigrodzie teren zabudowano domami, a w Twardogórze zniszczyła je kopalnia piasku. W Lubinie na terenie dawnego cmentarza przy ulicy Kruczej jest plac zabaw, w Głogowie stoi szkoła podstawowa, a w Szczawnie-Zdroju teren jest częścią cmentarza komunalnego. To miejsca pamięci, nie pomniki do oglądania, więc zachowaj powagę.

Jakie cmentarze komunalne i parkowe mają walory historyczne?

W Legnicy Cmentarz Komunalny istnieje nieprzerwanie od 1822 roku i zajmuje około 45 hektarów, a nowy Cmentarz Komunalny w Jaszkowie na wzgórzu Wąwelno jest czynny od 2013 roku. W Kłodzku cmentarz komunalny założono w 1892 roku, a w Nowej Rudzie miasto prowadzi cmentarz dla mieszkańców miasta i okolic. Nietypowo wygląda cmentarz ewangelicki w Kamiennej Górze: założony w 1720 roku na Górze Parkowej, po likwidacji w latach 50. stał się parkiem miejskim, w którym zostały ślady nekropolii.

Jak zwiedzać cmentarze i mauzolea?

Wszystkie miejsca na tej liście mają tag Bezpłatne. Czynne cmentarze traktuj jak miejsca pochówku: w ciszy i z szacunkiem dla odwiedzających. Mauzolea przy kościołach mogą mieć własne zasady wejścia, więc sprawdź je przed wizytą. Dobrze łączyć dwa lub trzy miejsca w jednym mieście, na przykład Piastów i cmentarze wrocławskie, bo dzięki temu dowiesz się, jak zmieniała się kultura pogrzebowa regionu.

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie zobaczyć grobowce Piastów Śląskich?

We Wrocławiu przy placu Nankiera w dawnej nawie kościoła św. Klary i Jadwigi oraz w Legnicy w barokowej kaplicy przy kościele św. Jana Chrzciciela.

Który cmentarz żydowski ma najwięcej zachowanych nagrobków?

Wśród miejsc z tej listy najwięcej, około 250, ma kirkut w Dzierżoniowie przy ulicy Bielawskiej. W wielu miastach nagrobków już nie ma.

Czy cmentarze są bezpłatne?

Wszystkie miejsca z tej strony mają tag Bezpłatne. Sprawdź jednak zasady wejścia do mauzoleów przy kościołach.

Gdzie zobaczyć cmentarz wojenny?

We Wrocławiu na Skowroniej Górze i przy ulicach Karkonoskiej i Wyścigowej, a także w Zgorzelcu oraz na Cmentarzu Żołnierzy Włoskich w Grabiszynie.