Pomniki

Pomniki na Dolnym Śląsku: pręgierze, kolumny, miejsca pamięci i rzeźby postaci. Sprawdź, co upamiętniają i gdzie stoją, wszystkie bez opłat.

Jakie pomniki pokazują dawną historię miast?

Na wrocławskim Rynku, przed oknami Izby Sądowej ratusza, stoi pręgierz, wierna rekonstrukcja zabytku z 1492 roku z figurką kata zwanego Rolandem. Oryginał stanął w miejscu drewnianego pręgierza z początku XIV wieku. W Bystrzycy Kłodzkiej na Małym Rynku zobaczysz pręgierz z 1556 roku, jedno z niewielu w pełni oryginalnych narzędzi dawnego wymiaru sprawiedliwości zachowanych na Dolnym Śląsku. Dwa razy go przenoszono, a na słupie jest łaciński napis.

Między Legnicą a Złotoryją, w Ulesiu, stoi Kolumna Łez z 1664 roku. Książę Jerzy III ufundował ją na pamiątkę wyjazdu córki Doroty Elżbiety, a uchodzi za najstarszy nowożytny pomnik o wyłącznie świeckim charakterze postawiony w miejscu publicznym na Śląsku. W Parku Szczytnickim we Wrocławiu Kolumna Fryderyka Wilhelma II z 1806 roku jest wzorowana na Kolumnie Trajana. Poprzednią, drewniano-tynkową kolumnę z 1797 roku strawił pożar w 1805 roku.

Pomnik bitwy pod Lutynią między Lutynią a Błoniem upamiętnia starcie z 5 grudnia 1757 roku z wojny siedmioletniej. Wzniesiono go w 1854 roku, a odbudowano w 2011 roku.

Gdzie znajdziesz pomniki pamięci z XX wieku?

Pomniki tej grupy wymagają spokoju i skupienia. W parku Juliusza Słowackiego we Wrocławiu stoi Pomnik Ofiar Zbrodni Katyńskiej: krzyż z granitowych płyt z figurami Anioła Śmierci i Piety Katyńskiej. Upamiętnia ofiary z Katynia, Miednoje i Charkowa oraz więźniów obozów w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie. Na Nadodrzu, na Skwerze Sybiraków, wznosi się Pomnik Zesłańcom Sybiru, dwunastometrowy krzyż łaciński przebijający mur, poświęcony w 2000 roku.

Pomnik Bohaterów Getta Warszawskiego przy ulicy Psie Budy odsłonięto w 1963 roku z inicjatywy wrocławskich działaczy Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów. Pomnik Pamięci Ofiar Nocy Kryształowej to granitowa macewa z 1998 roku, ustawiona tam, gdzie do 9 listopada 1938 roku stała Nowa Synagoga. W Parku Grabiszyńskim stoi Pomnik Wspólnej Pamięci mieszkańców, których mogiły zlikwidowano po 1945 roku, w miejscu dawnego krematorium.

W Kamiennej Górze symboliczny grób oraz pomnik na Górze Parkowej upamiętniają więźniów podobozu Arbeitslager Landeshut, filii obozu Gross-Rosen, który działał od 16 lipca 1944 do 8 maja 1945 roku. W Lubinie pomnik ofiar Lubina '82 przy Wzgórzu Zamkowym przypomina pacyfikację pokojowej manifestacji przeciwko stanowi wojennemu 31 sierpnia 1982 roku. We Wrocławiu stoją też Pomnik Żołnierzy Niezłomnych na Hubach z 2024 roku i Pomnik Pomordowanych na Kresach przy ulicy Frycza-Modrzewskiego.

Jakie pomniki wojenne i poniemieckie zachowały się w regionie?

W Głogowie Pomnik Koalicji Antyhitlerowskiej na Placu Słowiańskim z 1948 roku upamiętnia żołnierzy radzieckich poległych w walkach o miasto w lutym i marcu 1945 roku. Granitowy Pomnik Ofiar Wojny w Parku Leśnym odsłonięto w 2000 roku. W Dzierżoniowie Pomnik Pamięci Losów Ojczyzny z 1975 roku zawiera urny z ziemią z Katynia, Monte Cassino i Gross-Rosen, a miasto organizuje przy nim obchody patriotyczne.

Część pomników ma skomplikowany rodowód. Pomnik Oddziałów Szturmowych w Parku Wschodnim we Wrocławiu to częściowo zachowany pomnik nazistowski z 1937 roku, poświęcony oddziałom SA. Półrotunda na placu św. Macieja na Nadodrzu to wszystko, co zostało z pomnika 6 Regimentu Artylerii Polowej z 1932 roku, zburzonego w 1945 roku, i jest częściową rekonstrukcją z 2005 roku. Głaz Galla Anonima na dziedzińcu I Liceum Ogólnokształcącego był pierwotnie pomnikiem Korpusu Karla Friesena z 1913 roku, a od 1967 roku jest poświęcony Gallowi Anonimowi. Pomnika Friedricha Ludwiga Jahna w Kłodzku nie ma już w mieście.

Które pomniki upamiętniają znane postacie?

We Wrocławiu przy ulicy Świętego Marcina na Ostrowie Tumskim stoi Pomnik Papieża Jana XXIII, jedyny pomnik tego papieża w Polsce. Ma 5,2 metra wysokości i powstał z dolnośląskiego granitu według projektu Ludwiki Nitschowej. Przy kościele św. Elżbiety stoi Pomnik Dietricha Bonhoeffera, pastora i przeciwnika nazizmu, który pochodził z Wrocławia. To replika berlińskiego dzieła Karla Biedermanna.

Naprzeciw Narodowego Forum Muzyki stoi brązowe popiersie Ignacego Jana Paderewskiego na szklanym postumencie z 2018 roku. W Parku Szczytnickim jest popiersie Friedricha Schillera z 1905 roku, odtworzone w 1995 roku po zniszczeniu po wojnie. W Miliczu znajdziesz kamienny pomnik Wincentego Witosa z 2020 roku, postawiony w setną rocznicę Bitwy Warszawskiej.

Co zobaczyć w Głogowie, Karpaczu i na szlakach?

Pomnik Dzieci Głogowskich na placu Jana Pawła II przy Zamku Książąt Głogowskich to największy i najbardziej znany pomnik miasta, ustawiony ze składek mieszkańców. W Karpaczu pomnik ofiar lawiny upamiętnia 19 osób, które zginęły 20 marca 1968 roku w Białym Jarze w Karkonoszach.

W Górach Bystrzyckich, na początku Drogi Wieczności prowadzącej z Pokrzywna do Huty, stoi Strażnik Wieczności, kamienna figura mężczyzny w kapeluszu, zniszczona i odbudowana w 1989 roku. W Żerkowicach przy drodze wojewódzkiej 297 zobaczysz dwa kamienne krzyże pokutne z motywem siekiery i wideł. Na wrocławskim placu Solnym stoi Iglica, granitowy obelisk w kształcie płomienia z 1996 roku, zaprojektowany przez Adama Wyspiańskiego. Ormiański chaczkar przy ulicy Janickiego z 2012 roku upamiętnia ludobójstwo Ormian i ich obecność w Polsce.

Jak ułożyć spacer po pomnikach Wrocławia?

Zacznij na Rynku od pręgierza, potem przejdź na plac Solny do Iglicy. Obok wejścia do Rotundy Panoramy Racławickiej stoi Pomnik Konstytucji 3 Maja z 1994 roku, a w pobliskim parku Słowackiego pomnik katyński. Na Ostrowie Tumskim zobaczysz pomnik Jana XXIII. Pełną listę znajdziesz na stronie pomniki we Wrocławiu.

Najczęściej zadawane pytania

Ile kosztuje zobaczenie pomników?

Wszystkie pomniki z tej strony mają oznaczenie bezpłatnych.

Który pomnik jest najstarszy?

Wśród opisanych najstarszy jest pręgierz w Bystrzycy Kłodzkiej z 1556 roku, w pełni oryginalny, oraz rekonstrukcja pręgierza z 1492 roku we Wrocławiu.

Gdzie upamiętniono ofiary II wojny światowej?

We Wrocławiu, między innymi przy ulicy Psie Budy i ulicy Łąkowej, w Kamiennej Górze, w Głogowie oraz w Dzierżoniowie.

Czy wszystkie wymienione pomniki jeszcze stoją?

Nie. Pomnika Jahna w Kłodzku już nie ma, a pomnik 6 Regimentu Artylerii Polowej zachował się tylko w formie częściowej rekonstrukcji.

Gdzie zobaczyć pomnik w górach?

W Karpaczu, gdzie upamiętniono ofiary lawiny z 1968 roku, oraz w Górach Bystrzyckich, gdzie stoi Strażnik Wieczności.