Cmentarze i pomniki: Wrocław

Cmentarze i pomniki we Wrocławiu: Anonimowy Przechodzień, Pociąg do nieba, Krzesło Kantora i nekropolie. Wszystkie bezpłatne, część to miejsca pamięci.

Jakie pomniki i rzeźby zobaczysz w centrum Wrocławia?

Najłatwiej zacząć od ulicy Świdnickiej. Pomnik Anonimowego Przechodnia tworzy czternaście brązowych postaci, które znikają w chodniku i się z niego wyłaniają; odsłonięto je w nocy z 12 na 13 grudnia 2005 roku. Pierwowzorem była instalacja „Przejście” Jerzego Kaliny z 1977 roku. Niedaleko stoi pomnik Bolesława Chrobrego odsłonięty 15 września 2007 roku, pierwszy pomnik konny w powojennym Wrocławiu.

Na Rynku obejrzysz Pręgierz, rekonstrukcję budowli z 1492 roku, z figurką kata zwanego Rolandem. Obok stoi pomnik Aleksandra Fredry, który Leonard Marconi wykonał dla Lwowa; od 1956 roku jest we Wrocławiu. Pisarz siedzi, trzymając pióro i rulon papieru. Z Rynku zejdziesz też do Starych Jatek, gdzie rzeźby zwierząt rzeźnych przypominają o zakładach rzeźniczych działających tu od 1242 roku.

Gdzie szukać nietypowych rzeźb i instalacji?

Najbardziej zaskakuje Pociąg do nieba na placu Strzegomskim: prawdziwy parowóz Ty2-1035 ustawiony pionowo, 21 metrów wysoki i ważący 82 tony. Jego autorem jest Andrzej Jarodzki. Z kolei Krzesło to dziewięciometrowa betonowa rzeźba Tadeusza Kantora, zaprojektowana w 1970 roku na Sympozjum Plastyczne Wrocław '70 i zrealizowana dopiero w 2011 roku.

Na placu Grunwaldzkim stoi Atom, biała żelbetowa kula o średnicy około dwóch i pół metra, przewiercona tak, że z odpowiedniego miejsca widać przez nią wieżę katedry. Plac Solny ma granitowy obelisk w kształcie płomienia z 1996 roku, dzieło Adama Wyspiańskiego. W Parku Mikołaja Kopernika zobaczysz brązowego Amora na Pegazie z 1913 roku, a na Kępie Mieszczańskiej Powodziankę, pomnik upamiętniający walkę mieszkańców z powodzią tysiąclecia z lipca 1997 roku.

Czy Ostrów Tumski ma własne pomniki?

Tak, i to bardzo stare. Na placu Katedralnym stoi statua Matki Bożej z Dzieciątkiem, odsłonięta w 1694 roku, czyli najstarszy zachowany pomnik miasta. Postawili ją jezuici jako znak triumfu katolicyzmu nad protestantyzmem. Na placu Kościelnym stoi figura św. Jana Nepomucena z lat 1730-1732, zaprojektowana przez Christopha Tauscha, uznawana za największy na świecie pomnik tego świętego.

Gdzie znaleźć pomniki poetów i muzyków?

W parku Juliusza Słowackiego stoi pomnik poety, odsłonięty w 1984 roku według rzeźby Wacława Szymanowskiego z 1909 roku. Na dziedzińcu Ossolineum zobaczysz pomnik Angelusa Silesiusa z 2007 roku, bo ten poeta był zakonnikiem w klasztorze, który mieścił się w dzisiejszym budynku. Joseph von Eichendorff ma pomnik w Ogrodzie Botanicznym, odsłonięty w 2012 roku jako rekonstrukcja dzieła z 1911 roku. Chopin stoi w Parku Południowym na Borku: pomnik Jana Kucza z 2004 roku upamiętnia jego koncert we Wrocławiu w 1830 roku.

W Parku Szczytnickim czekają dwa obiekty. Pomnik Diany to rekonstrukcja z 2015 roku rzeźby Ernsta Segera, która zaginęła w 1945 roku. Kolumna Fryderyka Wilhelma II z 1806 roku wzorowana jest na Kolumnie Trajana; poprzednia, drewniano-tynkowa, spłonęła w 1805 roku. Więcej zieleni znajdziesz w parkach i przyrodzie Wrocławia.

Jakie miejsca pamięci warto znać?

Te pomniki wymagają skupienia. W parku Słowackiego stoi Pomnik Ofiar Zbrodni Katyńskiej według projektu Tadeusza Tchórzewskiego: krzyż z granitowych płyt, Anioł Śmierci i Pieta Katyńska, budowany od 1994 do 2000 roku. Przy Operze Wrocławskiej stoi pomnik ofiar stalinizmu Tadeusza Tellera z 1989 roku, w formie przypominającej dolmen. Na Hubach znajdziesz pomnik Żołnierzy Niezłomnych z 2024 roku, a przy Janickiego ormiański chaczkar z 2012 roku, który upamiętnia ludobójstwo Ormian.

Które cmentarze we Wrocławiu są zabytkowe?

Cmentarz Grabiszyński to jeden z największych cmentarzy miasta, dziś fragment dawnego, trzyczęściowego kompleksu nekropolii. Spoczywają tu znane postacie nauki i kultury. Na Grabiszynie leży też Cmentarz Żołnierzy Włoskich: pochowano na nim 1016 osób, głównie włoskich żołnierzy wziętych do niewoli po bitwie pod Caporetto w 1917 roku. Powstał w latach 1927-1928.

Na Ołbinie działa cmentarz św. Wawrzyńca z 1866 roku, o powierzchni 4,3 hektara, z zachowaną ceglaną bramą. Wojenną nekropolią jest Cmentarz Żołnierzy Radzieckich na Skowroniej Górze, gdzie pochowano około 7,5 tysiąca żołnierzy poległych podczas oblężenia Wrocławia w 1945 roku. Czynne cmentarze parafialne to Święta Rodzina na Sępolnie z 1928 roku i Cmentarz Ducha Świętego na Tarnogaju, ponad 8 hektarów przy Bardzkiej. W dawnej nawie kościoła św. Klary i Jadwigi działa Mauzoleum Piastów Śląskich z płytami nagrobnymi książąt i księżniczek.

Jak zwiedzać te miejsca?

Pomniki w przestrzeni miejskiej są bezpłatne, a cmentarze i miejsca pamięci proszą o spokój i szacunek. Przy czynnych cmentarzach zachowaj ciszę i nie fotografuj osób odwiedzających groby. Przegląd całego regionu znajdziesz na stronie cmentarzy i pomników.

Najczęściej zadawane pytania

Które pomniki we Wrocławiu są najbardziej znane?

Najczęściej odwiedza się Pomnik Anonimowego Przechodnia, Pociąg do nieba i Pręgierz na Rynku.

Gdzie stoi największy pomnik św. Jana Nepomucena?

Na placu Kościelnym na Ostrowie Tumskim. Figura z lat 1730-1732 uchodzi za największy pomnik tego świętego na świecie.

Czy można zwiedzać cmentarze?

Tak, ale to miejsca pamięci i modlitwy, a część cmentarzy jest czynna. Zachowaj ciszę, a godziny otwarcia sprawdź przed wizytą.

Gdzie zobaczyć Krzesło Kantora?

Dziewięciometrowa betonowa rzeźba stoi na Starym Mieście. Powstała według projektu z 1970 roku, a postawiono ją w 2011 roku.