Zabytki techniki

Zabytki techniki na Dolnym Śląsku to mosty, dworce, wiadukty, kopalnie i muzea motoryzacji. Zobacz, co zwiedzić i jak ułożyć trasę.

Co zaliczamy do zabytków techniki?

Tag Zabytki techniki zbiera obiekty, które pokazują dawną inżynierię: mosty na Odrze, dworce i wiadukty kolejowe, podziemne trasy w dawnych kopalniach oraz muzea pojazdów. Region ma ich wyjątkowo dużo, bo przemysł i kolej rozwijały się tu od połowy XIX wieku, a górnictwo sięga znacznie dalej. Część obiektów jest otwarta dla zwiedzających, część po prostu stoi w przestrzeni miasta i można je obejrzeć z zewnątrz.

Na liście są dwa rodzaje celów. Jedne, jak podziemne trasy i muzea, wymagają biletu i wejścia pod dach, więc nadają się na deszcz. Drugie, jak mosty i wiadukty, oglądasz na spacerze i za darmo.

Które mosty Wrocławia warto obejrzeć?

Wrocław leży nad Odrą i jej kanałami, więc mosty są tu osobną kolekcją. Most Tumski z 1889 roku to dwuprzęsłowa, stalowa, nitowana konstrukcja między Ostrowem Tumskim a Wyspą Piasek, dziś tylko dla pieszych. Most Grunwaldzki z 1910 roku jest mostem wiszącym wspartym na dwóch murowanych pylonach z cegły klinkierowej oblicowanych granitem i wpisano go do rejestru zabytków. Most Szczytnicki z lat 1888-1890 to trójprzęsłowy most łukowy na Starej Odrze, a Mosty Uniwersyteckie tworzą zespół dwóch stalowych przepraw z XIX wieku, przebudowanych w latach 30. XX wieku.

Nowocześniejsza inżynieria to Most Rędziński: drogowy most wantowy, część autostrady A8, z najwyższym w Polsce pylonem (122 m) i 160 wantami o łącznej długości 25 kilometrów. Oddano go do użytku 31 sierpnia 2011 roku. Most Milenijny z 2004 roku łączy Popowice z Osobowicami, a Most Pokoju z 1959 roku stoi w miejscu mostu Lessinga zniszczonego w 1945 roku. W dziale zabytków technicznych znalazł się też Mostek Czarownic, łącznik na wysokości 45 metrów spinający wieże katedry św. Marii Magdaleny, wzmiankowany od 1459 roku.

Kolejne zestawienia znajdziesz na stronie zabytków techniki we Wrocławiu.

Gdzie zobaczyć zabytkową kolej?

Wrocław Główny to największy dworzec osobowy miasta, neogotycki gmach według projektu Wilhelma Grapowa, otwarty 12 października 1857 roku. To jeden z nielicznych w Polsce dworców z zachowaną halą peronową. Najstarszy zachowany wrocławski dworzec pasażerski, Wrocław Świebodzki, jest nieczynny od 1991 roku, ale zachował tory i perony.

Poza miastem warto jechać do Jaworzyny Śląskiej. Muzeum Kolejnictwa na Śląsku działa w historycznej parowozowni wachlarzowej z lat 1906-1907, a jego kolekcja taboru jest największa w Polsce. Obiekt jest prywatny, ma tag Solo i Na deszcz, choć tabor stoi także na terenie muzeum.

Kolej zostawiła też budowle wzdłuż torów. Wiadukt kolejowy w Bolesławcu z 1846 roku ma prawie pół kilometra długości i jest wykonany z piaskowca z kopalni w Dobrej. Most kolejowy w Zgorzelcu z lat 1844-1847 ma 475 metrów i 35 przęseł z miejscowego granitu, a łączy Zgorzelec z niemieckim Görlitz. Wiadukt w Lewinie Kłodzkim z lat 1903-1905 przechodzi nad doliną Klikawy i drogą krajową nr 8, a pociągi jeżdżą po nim do dziś.

Które kopalnie i podziemia można zwiedzać?

Pod ziemią spędzisz kilka godzin bez względu na pogodę. W Kowarach czynne są dwie trasy po dawnych kopalniach uranu. Kopalnia Podgórze działała w latach 1950-1958 i w czasach PRL jej istnienie było tajemnicą państwową, a dziś ma wystawę świecącego szkła uranowego. Sztolnie Kowary liczą około 1200 metrów, otwarto je dla zwiedzających w 2000 roku, a promieniowanie jest monitorowane na całej trasie.

W Złotym Stoku Sztolnia Ochrowa jest częścią kompleksu Kopalni Złota i słynie z nietypowych barw skał. W Złotoryi Kopalnia Złota Aurelia jest nieczynna i udostępniona turystom od 1973 roku. W Szklarach zobaczysz kopalnię niklu, chryzoprazu i opalu z wystawą minerałów, a w Krobicy GEOPARK Kopalnia Św. Jana, jedną z najstarszych kopalni w Polsce, z warsztatami alchemicznymi i escape roomami. Bezpłatnie zwiedzisz sztolnię dawnej kopalni pirytu w Kopańcu koło Szklarskiej Poręby.

W Wałbrzychu Centrum Nauki i Sztuki Stara Kopalnia zajmuje teren dawnej kopalni Julia, z podziemiami, muzeum przemysłu i strefą dla dzieci. W Kłodzku trasa pod starówką liczy około 700 metrów i ma kilkanaście sal tematycznych o historii miasta, udostępniona w 1976 roku. Szklarska Poręba ma też nieczynną kopalnię kwarcu Stanisław, najwyżej położoną tego typu w środkowej Europie.

Czego nie zwiedzisz, mimo tagu?

W tym tagu są też obiekty, które istnieją, ale nie są celem wycieczki. Kopalnia Węgla Brunatnego Turów to czynny zakład, niedostępny do zwiedzania, a Zakłady Górnicze Rudna to czynna kopalnia miedzi KGHM. Wieża ciśnień przy alei Wiśniowej we Wrocławiu z 1905 roku ma galerię widokową na wysokości 42 metrów, ale obecnie jest zamknięta. Nie planuj tam wizyty, zobacz je co najwyżej z drogi.

Gdzie zobaczyć pojazdy i techniczne ciekawostki?

Miłośnicy motoryzacji mają kilka adresów. Muzeum Motoryzacji WENA w Oławie to prywatna kolekcja w jednej hali przy ulicy Zielnej, otwarta od 2024 roku: setki pojazdów, samoloty, motocykle i ekspozycje z epoki PRL. Muzeum Motoryzacji Topacz w Ślęzie ma około 130 samochodów i motocykli oraz wystawę techniki filmowej, przy hotelu Zamek Topacz. W Głuszycy Muzeum Inżynierii i Techniki Motoryzacji pokazuje zabytkowe pojazdy wojskowe, cywilne i silniki stacjonarne. W Karpaczu dwupiętrowa wystawa makiet z klocków Lego to dobry pomysł na deszcz z dziećmi.

Najczęściej zadawane pytania

Gdzie na Dolnym Śląsku zwiedzić kopalnię uranu?

W Kowarach, gdzie działają dwie trasy: Kopalnia Podgórze i Sztolnie Kowary w dawnej kopalni Liczyrzepa.

Co zwiedzić, gdy pada deszcz?

Podziemia: Sztolnię Ochrową w Złotym Stoku, trasę w Kłodzku, Starą Kopalnię w Wałbrzychu. Dobre są też muzea motoryzacji i kolejnictwa.

Które mosty we Wrocławiu są najbardziej znane?

Most Tumski, Most Grunwaldzki i Most Rędziński z najwyższym pylonem w Polsce.

Gdzie zobaczyć największą kolekcję taboru kolejowego?

W Muzeum Kolejnictwa na Śląsku w Jaworzynie Śląskiej, w dawnej parowozowni wachlarzowej.

Czy kopalnie w Turowie i Rudnej są dostępne dla turystów?

Nie. Turów jest niedostępny do zwiedzania, a Rudna to czynna kopalnia miedzi. Do zwiedzania służą inne obiekty z listy.